Dengeleyici hamleye ihtiyaç var

 Dengeleyici hamleye ihtiyaç var

Baht Sohbetleri bu hafta Kocaeli Sanayi Odası meclis üyeleriyle birlikte yapıldı. KSO Lideri Ayhan Zeytinoğlu’nun konuşmasından sonra Meclis Lideri Tahsin Tuğrul’un idaresinde üyelerin sorularını yanıtlayan Ekonomist Ali Ağaoğlu ve gazeteci Hakan Güldağ, büyüme, enflasyon, faizlerin seyri ve yurtdışındaki gelişmelerin iktisada tesirini ele aldı.

İlgili İçerikler:

Güldağ: Öncelikle Kocaeli Sanayi Odası’nın çok bedelli…


HABER İÇERİĞİ

Talih Sohbetleri bu hafta Kocaeli Sanayi Odası meclis üyeleriyle birlikte yapıldı. KSO Lideri Ayhan Zeytinoğlu’nun konuşmasından sonra Meclis Lideri Tahsin Tuğrul’un idaresinde üyelerin sorularını yanıtlayan Ekonomist Ali Ağaoğlu ve gazeteci Hakan Güldağ, büyüme, enflasyon, faizlerin seyri ve yurtdışındaki gelişmelerin iktisada tesirini ele aldı.

Güldağ: Öncelikle Kocaeli Sanayi Odası’nın çok kıymetli liderlerini, meclis üyelerini hürmetle selamlıyoruz. Bu sefer Talih Sohbetleri’ni pahalı lider Ayhan Zeytinoğlu’nun daveti ile birlikte yapıyoruz. Bildiğiniz üzere biz Talih Sohbetleri’nde Ali Ağaoğlu ile birlikte, ‘bizi neler bekliyor’ sorusu etrafında gündemi kıymetlendiriyoruz. Artık birinci çeyrek sayıları da şekillenmeye başladı; görünen o ki, biz bu yıl sayı bazında yüksek bir büyüme göreceğiz. Birinci çeyrekte yüzde 6 civarında bir büyüme görürsek şaşırmayacağız. İkinci çeyrekte büyüme çok daha yüksek olabilir. Hatta büyümenin çok değerli bir ögesi sanayi üretimi tarafından bakarsak çok şaşırtan büyüme sayıları görebiliriz. Nedir çok şaşırtan derseniz, yüzde 50’ye varan sanayi üretiminde artışlar görebiliriz. Natürel baz tesiriyle… Nisan ve mayıs aylarında geçen yılki dayanılmaz daralmaların karşısında bu yıl dayanılmaz büyümeler olacak. Doğrusu, yalnızca baz tesiri dersek de haksızlık olmasın. İmalat dalı düzgün bir performans gösteriyor. İhracatın yanı sıra, virüs nedeniyle konutta oturmaktan da kaynaklanan bir iç talep canlılığı var. Geçen Türkiye İMSAD Lideri Tayfun Küçükoğlu anlatıyordu; inşaat bölümü küçüldü ancak inşaat gereçleri kesimi yüzde 6 büyüdü diye. Boyaydı, tamirdi meskende otururken olumlu etkiledi. Mobilyayı da o denli… Gözünüze eskimiş geliyor koltuk, değiştiriyorsunuz. Ya da ofis koltuğu alıyorsunuz meskende çalışırken tahta sandalyeye oturmaktan rahatsız olunca. Besin da âlâ gitti mesela. Neyse uzatmayayım, sanayi tarafı canlı ve yavaşlamakla birlikte bir mühlet daha o denli kalacak üzere görünüyor. Münasebetiyle, büyümede ikinci çeyrekte önemli oranlar görürüz. Çift hane kesin üzere… Bu durumda yılın birinci yarısı en az yüzde 8 büyüme. İkinci yarı hiç büyümesek bile yüzde 4 büyüme bu yıl garanti. Doğal sayı olarak. İşsizliğe olumlu bir katkı sunmasını bekleyemiyoruz maalesef. Datalar de onu gösteriyor. Şubatta yüzde 10 civarında büyüdü sanayi endeksi ancak istihdama katkısı nedir diye bakınca 80 bin civarında kalıyor. Milyonlarca işsizimizin olduğu bir ortamda, tahminen de yeniden ‘şu kadar büyüdük’ denilince, ‘niye biz hissetmiyoruz’ soruları daha da güçlü sorulacak. Enflasyon cephesinde de işler uygun gitmiyor. 6 Kasım’dan sonraki tablo tekrar değişti. Martta, bilemediniz nisanda enflasyonda düşüş eğilimini görürüz diyorduk. Artık bunun o kadar süratli olmayacağını anlıyoruz. Hem o kadar süratli bir geri dönüş olmayacak enflasyonda hem de ineceği düzey de… Yüzde 10-11 varsayımları yapılırken artık iddialar yıl sonu için 15’lere çıktı enfl asyonda. Resmi sayı olarak. Yoksa herkes birbirine ‘senin enfl asyonun kaç?’ diye soruyor. Kurlar bir müddet sabit kalabilirse tahminen aşağıya çekme talihi olabilir enfl asyonu.. Döviz lazım lakin turizmde de olumlu senaryolar önemli biçimde bozuldu. Kurların düzeyi çok değerli. “Dolarda 9’u görürüz” kelamlarını daha çok işitir olduk.

Ağaoğlu: Bana pek bir şey bırakmadan, resmi özetledin. Tekrar kur kestirimleri ne olacak sorusu bana kalıyor. Katılıyorum, şu anda iç talepten kaynaklı bir beklenti bozulması ve enfl asyon artışı, bir de yurtdışından emtia fiyatlarının üzerinden ithal ettiğimiz bir enflasyon var. Mesela ABD’de bu sene içinde en fazla yükselen finansal eser ne diye sorsam, birçoğunuz ‘Bitcoin’ diyeceksiniz. Fakat ondan da fazla yükselen bir şey var: Kereste fiyatları… ABD’de genç nüfus kentten uzakta çalışmak için küçük ağaç meskenler yapma talebi ortaya çıkarmış. Yalnızca Türkiye’ye de has değil. Global bir enflasyon dalgasıyla karşı karşıyayız ve ister istemez faiz artışları gündeme geliyor. Bu ortamda kimse buna yürek edemiyor ancak husus oraya gelecek. O vakit Türkiye açısından durum daha zahmetli hale gelebilir. Bu ortamda faiz indirdiğiniz vakit bankaların nakdî genişlemeye dayanak verme kapasiteleri sonlu. Yeniden mi kamuya yükleneceğiz tasası var, ki şu anda o denli. Şayet o denli bir şey olursa enfl asyonu denetim etmenin hakikaten zorlaşacağı bir periyoda gireceğiz demektir. Şu anda söyleyeceğini söyledi Merkez Bankası. Lakin bundan sonra şayet siyaset faizinde eğilim aşağı taraflı dönmüşse söylediğin dolarda 9 düzeyini görmemiz an sorunudur. Ancak orada bir ‘iyi haber’ vereyim, 9’u görmeyiz büyük ihtimalle… 8.98-8.99 düzeylerinde kalırız. Sebebi de finansal piyasalardaki birtakım opsiyonlar nedeniyle orayı kırdırmak istemezler.

Güldağ: Enflasyonda iddianın ne?

Ağaoğlu: 6 Kasım’dan sonra makul işler yapılacak diye bir beklenti içindeydim. Ve yılsonunu 8.60, enfl asyonu da 10.50 bitiririz diye de bir iddiayla bu seneye başlamıştık biz. Şu an gelinen noktada gerek Merkez Bankası gerek de dış sıkıntılardan ötürü sorunlu bir devir bizi bekliyor.

Güldağ: Dış siyaset da ısındı biraz. Bilhassa ABD ve Rusya cephelerinde…

Ağaoğlu: Ancak hoş haberler de var. Asıl hoş olan haber Mısır tarafında müspet bir gelişme olması. Dostluk heyetleri toplanacak. Mısır’ın açılması Türkiye için çok değerli. Oradaki müspet bağlantılar öbür tarafl a olan münasebetleri teraziye oturtabilir lakin Doğu Akdeniz’deki bu yumuşak adımlar olumlu tarafl arımız. Rusya, Ukrayna, Boğazlar, NATO tatbikatı ise negatifl erimiz. Gece yarısı yapılan değişiklikler negatifl erimiz. Bunları dengeleyecek ataklar nelerdir derseniz Türkiye’nin iç talebi.

Güldağ: Negatiflerimizi dengeleyecek atılım ya da ataklar çok değerli. Öncelikle de CDS primlerimizi düşürecek bir ekonomik programa gereksinimimiz var. Aslına bakarsan bir müddettir hem iç hem de dış piyasalar açısından gereksinim birebir: İtimat inşa etmemiz gerekiyor. Bugünkü faizlerle borçlanarak bir yere gidemeyeceğimiz kesin. Dünyada faizler hala çok düşükken fırsatı kıymetlendirmemiz lazım. Ayrıyeten dünya talebi de bu yıl toparlanacağı için yardımcı olacaktır…

Ağaoğlu: 3 ülke süratli çıkacak. Çin aslında çıktı, ABD iddiaların çok ötesinde süratli aşıladı vatandaşlarını ve İngiltere krizi en makus yönetip en süratli çıkan ülke oluyor. Lakin onlar toparlanırken biz de onlardan faydalanır mıyız dersek? Hayır, maalesef faydalanma ihtimalimiz düşük. Zira, Çin zati süratli toparlanıp yoluna koydu, dünyanın talebini karşılıyor. ABD tarafındaki toparlanma ise enfl asyon yarattı, yaratacak. Bu da beklentileri orada da bozdu. ABD 10 yıllıkları yükseldi. 1.77’ye kadar geldi. Orası geçilmezse bu yıl içinde şimdilik kaygı etmeyelim. Lakin ABD 10 yıllık tahvillerinde 1.77 geçilir, 2’ye hakikat bir hareket olursa inanılmaz bir dolar talebinin olduğu periyoda giriyor olabiliriz. Kurlardan çok likiditesiyle ilgili bir sorun yaşayabiliriz. Bu durumda Türkiye ve benzeri ülkelerin dış borçlanmasında birtakım ezalar olabilir. Neyse ki biz mart ve nisan ayında vadesi gelenlerimizi uzattık, uzatıyoruz. Parayı buluyoruz. O şu anda sorun değil. Paranın maliyeti sorun. O maliyet de maalesef düşmüyor şu anda ve yakın vakitte da düşecekmiş üzere görünmüyor. Bir mühlet daha ayağımızı yorganımıza nazaran uzatalım diyeyim.

Güldağ: O denli… Fakat COVID de hiç göz açtırmıyor. Bu son dalga çok kuvvetli geldi. Virüs hala iktisadın geleceği bakımından en büyük risk. Hala şu anda öngöremediğimiz pek çok düşünceye yol açabilir. Kocaeli, her bakımdan endüstrinin nabzının attığı bir üretim üssü. Bu noktada Kocaeli Sanayi Odası’nın görüşü kıymetli… Ayhan Zeytinoğlu bu mevzuda ne diyor sanki?

Zeytinoğlu: COVID-19 nedeniyle emekçilerimizin hastalanması önemli bir badire. Biz pilot vilayet seçildik. Artık Kocaeli’de antikor sayıları yüzde 35 mertebesinde, PCR sayılarının yüzde 3,5-4 mertebesinde olduğunu söyleyebilirim.

Güldağ: Çok teşekkürler sayın Zeytinoğlu. Yüzde 35 antikor hem şaşırtan hem sevindirici geldi bana. Birinci sefer bu türlü bir bilgi edindim. Demek ki bir formda yalnızca aşı değil, antikor üretmeye başladı Türkiye. Umut verdi bu paylaşımınız. Şayet Meclis Liderimiz sayın Hasan Tahsin Tuğrul uygun görürse, sizleri de dinleyelim ve soru-cevaplarla sizden öğrenelim.

Mısır’la görüşmeler uygun haber…

Hayrettin Çaycı: Mısır ile görüşmeler başlayabildi ancak Mısır Dışişleri Bakanı Türkiye’den isteklerini sıraladığında bunların hiç birini bizim yapmaya imkanımız olmayacak. O açıdan fazla optimist olamıyoruz. Lakin olmak da istiyoruz. Zira Arap aleminde Mısır’ın çok kelamının geçtiğini de biliyoruz. Afrika konusunda da kapıdır Mısır…

Ağaoğlu: Mısırla görüşmeler konusunda optimistim zira görüşmeler başladı. Hem Türk şirketlerin Mısır iktisadına, hem Süveyş Kanalı’na lojistikle katkımız küçük değil. Öte yandan Suudi Arabistan’la gerginlik de sert bir hale geldi. Türkiyee ihracat noktasında hala sorunlu halde. Artı İran, oradan da çıkamıyorsunuz. Artık bir tek Azerbaycan çıkışımız kaldı Doğu’ya hakikat. Son derece kuvvetli ve aslında olmaması gereken bir lojistik sorunuyla karşı karşıyayız. Tahlili kıymetli ölçüde Mısır’dan geçiyor. Ayrıyeten İsrail’le de görüşmeye başladık. Doğalgaz aramaları sırasında kimi ileri geri hareketler oldu lakin görüşmeler de yapıldı, yapılıyor, mecburen yapmak zorundayız. Yoksa o siyasetlerin sürdürülebilir olması mümkün değil. Fakat şunu da söyleyeyim İsrail, Mısır, Ürdün, Yunanistan, Güney Kıbrıs’ın yapmış olduğu boru sınırı muahedesi da çalışır bir mutabakat değildir. O boru çizgisinin başa baş noktası 25 yıldan kısa olamaz. O zamanki ve bugünkü doğalgaz fiyatlarıyla o denli. O doğalgazla birlikte doğalgaz fiyatları daha da düştüğünde o boru sınırının başa baş mühleti 30 yılı aşar. Kimse yapmaz o boru çizgisini. Onun da tek tahlili Türkiye’dir. Türkiye burada makul bir iştiraki ortaya koyabilirse Mısır ve İsrail’in gazı Türkiye üzerinden Avrupa’ya aktarılarak hem Türkiye, hem İsrail ve Mısır bölgesi hem de Avrupa bundan yarar sağlayacaktır. Umarım bir işbirliğine yanlışsız gidilir. Ancak bu görüşmeler hiç başlamazsa bunların hiçbirinin olmayacağını biliyorum. O yüzden optimist tarafta olmayı tercih ediyorum.

Emtiayı hedge etmek yararlı

Sedat Silahtaroğlu: Endüstricinin şu anda en büyük sorunu hammadde ve lojistik krizi. Arz-talep istikrarı bozuldu. Bu da beraberinde fiyatlarda ve teslim müddetlerinde çok önemli bir badire ortaya çıkarıyor. Yetkililerle bu meseleleri aşmaya çalışıyoruz lakin rastgele bir tahlile de şimdi gelebilmiş değiliz. İkinci kıymetli problemimiz ise aşı konusu… Biz bu mevzuda endüstriciler olarak çok önemli bir haksızlığa uğradığımızı düşünüyoruz. Turizm işçisine aşı yapılırken, bizim bu bahiste geride bırakılmamızı büyük bir haksızlık olarak görüyoruz. Asıl soruma gelirsem. Siz de belirttiniz büyük bir küresel enfl asyon geliyor. Biz 50 yıldır enfl asyonda yaşıyoruz lakin bu glabol enfl asyona karşı işletmemizi nasıl koruyacağız?

Ağaoğlu: Futbol dünyasının aşı olduğu bir ortamda servislerle getirip götürdüğünüz endüstrinin aşı olmaması çok kabul edilebilir bir şey değil. Bu kısımda hak veriyorum size, misal şeyleri düşünüyoruz. Gelelim enflasyondan korunma meselesine… Küresel enfl asyon tarafında şu soruyu sormamız lazım: Evet fiyat artışları var lakin bu enfl asyon kalıcı mı olacak? Herkesin kabul ettiği bu bir seferlik şok. Bizim Türkiye’ye benzeyen bir enfl asyon davranış biçimi olacağını zannetmiyorum. Bir yere çıkacak ve ondan sonra yataya dönecek biçimde. Bir düzey yükselişi ondan sonra yeni bir platoda devam edecek o fiyatlar ancak kendi içinde artışı duracak varsayımı var şu anda. Ki geçtiğimiz devrin çok düşük faizlerine nazaran şu anda yeni bir platoya gelmesi olağan kabul edilecekti. Şu anda o tartışılıyor. Yeni tahvil alım programlarını durdurarak buna yanıt verecekler. Esasen piyasa da onların tepkilerini verdi, faizlerini yükseltti. Artık nasıl korunuruz konusu, meşakkat verici bir tercihler demeti diyeyim. Bilhassa finansal enstrümanı olan hammadde kullanıcılarının, en azından finansal piyasalar üzerinden bir kısmını alıp fizikî olarak lakin bir kısmını da hedge etmesi âlâ olabilir. Risk olağana döndüğünde o fiyatlar gevşeyecektir. Ona karşılık da önlemli olmanızda yarar var.

Tek yol-Tek jenerasyon kesin tartışılmalı

Emre Giray: Geçen haftaki sohbetinizde, 130 km süratle seyredilen otobanda bir kamyon 80 km süratle sol şeride geçince sıkışıklık yaşanıyor demiştiniz. Artık kamyon tekrar sağ şeride geçti mi? Otobandaki şerit tekrar 130 kilometreye çıkar mı? Yoksa 110 mu olur? Ya da 150km sürate mı çıkar?

Ağaoğlu: Kamyon sol şeritten yavaş yavaş çıktı. Aşı sorununda Çin ve ABD bu süreci aşarsa dünyanın geri kalanı bir halde halledecektir. Birinci evrede 110 olacağı kesin. Şu anda Türkiye’nin sık konuşmadığı, önümüzdeki periyotta daha sık konuşacağı, bilhassa Kocaeli Sanayi Odası’nın daha sık konuşması gereken bir bahis var. Onu münasebetiyle size anlatayım. Tek yol tek jenerasyon Çin. Türkiye bunu çok tartışmıyor. Atatürk’ün Kurtuluş Savaşı sürerken İktisat Kongresi’ni toplaması üzere bir şey bu. Bizlerin bunu Türk endüstrisi ve Türkiye olarak önemli değerlendirmesi lazım. Herkes diyor ki o Jenerasyon tamamlandığında Türkiye’ye ucuz hammadde kolay mal gelecek. Ya kolay mamul husus gelirse, o denli bir otoban düşünün ki 130 kilometre otoban şoförsüz TIR’larla art geriye eklenmiş 30 TIR’ı 5G teknolojisiyle buraya getiriyor. Türkiye 110 kilometre devam ederken 150 kilometre bir süratle gelen bu türlü bir katarın karşısında nasıl duracak? Hazır mıyız buna? Değiliz. 5G teknolojisini bırakın biz hala daha 4G teknolojisini çalıştıramıyoruz. Hal bu türlü olunca Türkiye üzerinden geçen bir 5G ile yönetilen bir yol Türkiye’ye yarar mı getirir ziyan mı getirir? Türkiye’yi pas geçecek bir devir geliyor. Hazır olmamız lazım.

Borçlanmada fark daralmalı

Selçuk Aksoy: Yurtiçi finansman maliyeti yükseldiğinde yurtdışından direkt finansman temin edebilen büyük ölçekli firmalarımız ile yabancı sermayeli firmalar piyasada hakimiyet kuruyor. Bu da haksız rekabet yaratıyor.

Ağaoğlu: Orada naçizane bir haklılık hissesi olduğunu eski bir bankacı olarak söyleyeyim. Bu bankalar için de misal bir rekabet dezavantajı kelam mevzusudur. Lakin yurtdışından Türkiye’ye yatırımı olan şirketlerin Türkiye’ye bakış açılarıyla da direkt ilgili. Türkiye’nin yapması gereken çok kolay bir şey var, TL ile döviz borçlanma ortasındaki farkı risk manasında düşürmesi lazım. Türkiye’nin önünde Jenerasyon Yol Projesi üzere bir risk varsa bir başka sorun da TL ile döviz borçlanma ortasındaki farkın daralması, Türkiye’nin risk priminin düşürülmesi gerekiyor. Ve de bunu yalnızca piyasa koşulları içinde düzenlemek gerekiyor.

HABER İÇERİĞİ SONU

Dengeleyici atağa gereksinim var isimli haberimizi okudunuz, İktisat > Genel kategorisindeki Dengeleyici atağa muhtaçlık var haberimizle benzerlik gösteren başka haberler bu haberlerimizden sonra okuyabilirsiniz.

İlgili İçerikler:

Yorum Yap